Het verhaal van Harry Potter en de Steen der Wijzen begint op een ogenschijnlijk normale avond in de Ligusterlaan, waar de familie Duffeling woont. Echter, de komst van Albus Perkamentus, Minerva Anderling en de reusachtige Rubeus Hagrid markeert het begin van iets buitengewoons. De jonge Harry Potter, wiens ouders onder mysterieuze omstandigheden zijn omgekomen, wordt voor de deur van zijn oom en tante achtergelaten. Wat volgt is een jeugd vol verwaarlozing en eenzaamheid, waarbij Harry gedwongen wordt om in een bezemkast onder de trap te slapen. Harry weet niets van zijn ware afkomst en gelooft de leugen van zijn oom en tante: dat zijn ouders zijn omgekomen bij een auto-ongeluk.

Alles verandert op Harry's elfde verjaardag. Er beginnen mysterieuze brieven binnen te stromen, geadresseerd aan 'De Bezemkast onder de trap'. Oom Herman probeert deze brieven met man en macht te vernietigen, maar de stroom stopt niet. Uiteindelijk vlucht de familie naar een afgelegen hut op een rots in zee, waar Hagrid op spectaculaire wijze de deur inbeukt. Hier leert Harry de waarheid: hij is een tovenaar, en niet zomaar een. Hij is de jongen die bleef leven, de enige die de vloek van de duistere tovenaar Lord Voldemort heeft overleefd. Hagrid neemt Harry mee naar de Wegisweg, een verborgen straat in Londen waar alles voor de magische wereld te koop is. Hier krijgt Harry zijn eerste toverstok bij Olivander en ontmoet hij voor het eerst de ijzingwekkende Draco Malfidus.

De reis naar Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus begint op Perron 9 3/4 van King's Cross Station. Aan boord van de Zweinstein Express ontmoet Harry zijn toekomstige beste vrienden: de loyale maar onzekere Ron Wemel en de briljante maar soms irritante Hermelien Griffel. Eenmaal op het kasteel aangekomen, worden de eerstejaars gesorteerd door de Sorteerhoed. Harry wordt geplaatst in Griffoendor, de afdeling voor de dapperen, ondanks de suggestie van de hoed dat hij ook in Zwadderich zou passen.

Het leven op Zweinstein en de ontdekking van het mysterie

Het schoolleven op Zweinstein is een aaneenschakeling van wonderen voor Harry. Hij volgt lessen in Toverdranken bij de kille professor Sneep, die een onverklaarbare hekel aan hem lijkt te hebben, en Transfiguratie bij professor Anderling. Harry ontdekt ook zijn natuurlijke talent voor Zwerkbal, de populairste sport in de tovenaarswereld, en wordt de jongste Zoeker in een eeuw tijd. Terwijl hij geniet van zijn nieuwe leven, ontdekken Harry, Ron en Hermelien per ongeluk een verboden gang op de derde verdieping. Daar worden ze geconfronteerd met Pluisje, een monsterlijke driekoppige hond die een valluik bewaakt.

De nieuwsgierigheid van het trio wordt gewekt wanneer ze ontdekken dat Pluisje iets bewaakt dat van de bank Goudgrijp naar Zweinstein is overgebracht voor veiligheid. Door onderzoek in de bibliotheek en een verspreking van Hagrid ontdekken ze dat het gaat om de Steen der Wijzen, een magisch object dat door Nicolaas Flamel is gemaakt. De steen kan lood in goud veranderen en het Elixer van het Leven produceren, waardoor de eigenaar onsterfelijk wordt. Harry is ervan overtuigd dat professor Sneep de steen wil stelen voor Lord Voldemort om de duistere heer weer aan de macht te helpen.

De Spiegel van Neregeb en het Verboden Bos

Tijdens de kerstvakantie vindt Harry de Spiegel van Neregeb, een magisch voorwerp dat de diepste verlangens van iemands hart laat zien. Wanneer Harry erin kijkt, ziet hij zijn ouders voor het eerst. Perkamentus legt Harry later uit dat de spiegel gevaarlijk kan zijn, omdat mensen erin kunnen verdrinken en hun realiteit uit het oog verliezen. Na de vakantie neemt de spanning toe. Tijdens een strafstudie in het Verboden Bos ziet Harry een mysterieus figuur die het bloed van een eenhoorn drinkt. Een centaur genaamd Firenze redt hem en waarschuwt dat Voldemort inderdaad probeert terug te keren en de Steen der Wijzen nodig heeft om te overleven.

Wanneer de vrienden vermoeden dat Perkamentus onder valse voorwendselen uit de school is gelokt, besluiten ze zelf in actie te komen. Ze gaan door het valluik en moeten een reeks dodelijke hindernissen overwinnen die door de verschillende leraren zijn opgezet. Ze ontsnappen aan de Duivelsstrik, vangen een vliegende sleutel tijdens een gevaarlijke vlucht op bezemstelen en moeten een levensgroot partij Tovenaarsschaak spelen, waarbij Ron zichzelf opoffert zodat Harry en Hermelien verder kunnen. Uiteindelijk moet Harry alleen verder nadat hij en Hermelien een logische puzzel met toverdranken hebben opgelost.

De climax: De confrontatie met het kwaad

In de laatste kamer ontdekt Harry tot zijn grote verbazing niet Sneep, maar de stotterende professor Krinkel. Krinkel onthult dat hij de hele tijd de dienaar van Voldemort is geweest en dat Sneep Harry juist probeerde te beschermen. Voldemort blijkt zich aan de achterkant van Krinkels hoofd te hebben genesteld als een parasiet. Krinkel probeert de Steen der Wijzen te bemachtigen via de Spiegel van Neregeb, die nu in de kamer staat. Alleen iemand die de steen wil vinden, maar niet wil gebruiken, kan hem uit de spiegel halen. Omdat Harry's hart zuiver is, verschijnt de steen plotseling in zijn zak.

Een gewelddadige strijd volgt. Wanneer Krinkel Harry probeert aan te raken, verbrandt zijn huid. Dit komt door een oude magie: de opoffering van Harry's moeder, die hem beschermt met de kracht van liefde. Voldemorts geest vlucht en laat Krinkel stervend achter. Harry raakt buiten bewustzijn en wordt wakker in de ziekenzaal, waar Perkamentus hem uitlegt dat de steen vernietigd zal worden om toekomstig misbruik te voorkomen.

Het schooljaar eindigt met het slotdiner, waar Griffoendor aanvankelijk op de laatste plaats staat voor de Afdelingsbeker. Echter, door de extra punten die Perkamentus toekent aan Ron, Hermelien, Harry en zelfs aan Marcel Lubbermans (voor zijn moed om tegen zijn vrienden in te gaan), wint Griffoendor de beker van Zwadderich. Harry keert terug naar de Duffelingen voor de zomer, wetende dat Zweinstein nu zijn echte thuis is en dat zijn avontuur pas net is begonnen.

Veelgestelde vragen over de Steen der Wijzen

Wie is Nicolaas Flamel? Nicolaas Flamel is de enige bekende maker van de Steen der Wijzen. In de magische wereld van Harry Potter is hij een goede vriend van Perkamentus en was hij ten tijde van het eerste boek meer dan 600 jaar oud.

Wat doet de Steen der Wijzen precies? De steen heeft twee hoofdfuncties: het transformeren van elk metaal in puur goud en het creëren van het Elixer van het Leven, waarmee de drinker onsterfelijkheid verkrijgt.

Waarom kon Sneep Harry niet uitstaan? Hoewel dit pas in latere boeken volledig wordt uitgelegd, heeft Sneeps afkeer te maken met zijn geschiedenis met Harry's vader, James Potter. Toch beschermde Sneep Harry gedurende het hele eerste jaar omdat hij zich moreel verplicht voelde.

Is dit boek geschikt voor alle leeftijden? Harry Potter en de Steen der Wijzen wordt over het algemeen aangeraden voor lezers vanaf ongeveer 9 jaar. Het is een uitstekend instapmodel voor zowel kinderen als volwassenen die houden van avontuur en fantasy.